Waarom ben ik zo streng voor mezelf?

Waarom ben ik zo streng voor mezelf?

Je bent zo hard voor jezelf omdat je het geleerd hebt, niet omdat het is wie je bent. Die strenge stem in je hoofd voelt als jezelf, maar hij is dat meestal niet. Het is de toon van iemand die ooit zo tegen je sprak, en die je hebt overgenomen om die persoon voor te blijven.

De stem die klinkt als jij

Het gemene is dat die stem in de ik-vorm praat. "Ik ben ook zo dom." "Ik doe ook altijd alles fout." Daardoor lijkt het je eigen oordeel. Maar luister eens naar de toon in plaats van de woorden. Die kilte, dat ongeduld, dat nooit-goed-genoeg, is dat echt hoe jij naar een ander zou praten die iets fout doet? Waarschijnlijk niet. Tegen jezelf gebruik je een stem die je van iemand anders hebt geleend.

Dat is ook de reden dat die stem zo moeilijk te betrappen is. Hij voelt niet als een bezoeker, hij voelt als jij. En zolang je denkt dat het je eigen mening is, ga je er niet tegenin. Je gelooft hem gewoon.

Waar hij vandaan komt

Als er vroeger vaak op je werd gelet, gemopperd, of vergeleken, dan ga je dat zelf overnemen. Niet omdat je zwak bent, maar omdat het slim was. Als je jezelf al afkraakt voordat een ander het doet, doet het minder pijn als het komt. En als je jezelf streng genoeg toespreekt, hou je misschien de rust in huis. Zo werd die stem je beschermer. Alleen is de dreiging allang weg, en de stem is gebleven.

Kinderen nemen de stem over van degene die de macht had over hun veiligheid. Dat gaat vanzelf, zonder dat je het kiest. Je neemt niet alleen de woorden over, maar ook de toon, het tempo en de timing. Daarom klinkt die stem vaak nog precies zoals vroeger, ook al ben je nu volwassen.

Hoe je hem herkent als niet-jij

Een paar dingen verraden hem. Hij is absoluut: altijd, nooit, weer. Hij is sneller dan je gevoel, hij oordeelt al voordat je iets hebt kunnen voelen. Hij is hard op een manier die je nooit tegen een vriend zou zijn. En hij wordt harder juist op momenten dat je iets nieuws probeert of jezelf laat zien. Dat is geen toeval. Dat is precies waar hij ooit voor werd ingezet.

Een simpele test: zou je dit tegen iemand van wie je houdt zeggen, in deze woorden en op deze toon? Als het antwoord nee is, dan weet je genoeg. Dat is geen eerlijkheid, dat is een oude stem die zich voor eerlijkheid uitgeeft.

Hoe het er in het dagelijks leven uitziet

Vaak merk je die stem niet als een gedachte, maar aan hoe je je gedraagt. Een paar dingen die veel mensen herkennen:

Je stelt dingen uit, niet uit luiheid, maar omdat je van tevoren al weet dat het niet goed genoeg wordt. De lat ligt zo hoog dat beginnen al bijna geen zin heeft.

Je kunt slecht tegen een fout. Een klein foutje kan je hele dag kleuren, terwijl je bij een ander allang zou zeggen dat het niks voorstelt.

Je cijfert jezelf weg. Je vraagt weinig, je maakt jezelf klein, je bent bang om ruimte in te nemen.

Als iets lukt, voelt het nooit als genoeg. Er is meteen een volgende lat, of een stem die zegt dat het geluk was.

Dit zijn geen karaktertrekjes waar je mee geboren bent. Het zijn sporen van een stem die je hebt leren geloven.

Wat het op de lange duur met je doet

Een stem die nooit tevreden is, kost je meer dan je denkt. Je durft minder, want alles wordt vooraf al afgekeurd. Je geniet minder, want zelfs als iets lukt, is het net niet goed genoeg. En je raakt uitgeput, want je loopt de hele dag met een criticus mee die geen pauze neemt.

Op den duur ga je geloven dat jij dat bent. Dat je nu eenmaal zo streng bent aangelegd, zo perfectionistisch, zo onzeker. Dat is de list. Je bent het niet, je hebt het geleerd. En alles wat geleerd is, kun je in een ander tempo weer afleren.

Je kunt een andere stem opbouwen

De strenge stem gaat niet in één keer weg, en dat hoeft ook niet. Wat wel kan, is er een tweede stem naast zetten. Eentje die rustiger is, iets milder, iets meer aan jouw kant. In het begin voelt die nep, want je bent hem niet gewend. Maar een stem is een gewoonte, en gewoontes bouw je op door herhaling. Hoe vaker je die mildere toon oefent, hoe echter hij wordt.

Je hoeft de harde stem niet te bevechten. Bevechten maakt hem vaak alleen maar luider. Je hoeft hem alleen te herkennen, er iets naast te zetten, en dat te blijven doen. Langzaam verschuift het gewicht.

Wat juist niet helpt

Een paar dingen voelen logisch, maar houden de strenge stem in stand.

Jezelf dwingen om positief te denken. Een holle "ik ben geweldig" tegenover een stem die je al jaren gelooft, dat wint die stem altijd. Mild is geloofwaardiger dan positief.

De stem willen uitschakelen. Hij is ooit ontstaan om je te beschermen. Als je hem wegduwt, komt hij harder terug. Erkennen waar hij voor diende werkt beter dan bevechten.

Wachten tot je je beter voelt voordat je milder wordt. Het werkt andersom. Je gaat je pas beter voelen nadat je die mildere toon een tijd hebt geoefend, niet ervoor.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of die stem van mij is of van iemand anders? Luister naar de toon, niet naar de woorden. Als de toon harder en kouder is dan hoe jij ooit tegen iemand anders zou praten, dan heb je hem geleend. Van wie precies, dat mag later komen.

Waarom word ik juist strenger als iets me goed afgaat? Omdat die stem ooit werd ingezet om je klein en veilig te houden. Opvallen of trots zijn voelde vroeger misschien gevaarlijk. De stem gaat dan harder werken, precies op het moment dat je zou mogen genieten.

Is streng zijn voor jezelf niet gewoon goed, dan blijf je scherp? Er is een verschil tussen hoge eisen en een harde stem. Je kunt iets serieus willen doen zonder jezelf af te breken. Milde stemmen halen op de lange duur meer uit mensen dan harde, ook uit jezelf.

Kan die stem echt veranderen, of zit ik er voor altijd aan vast? Hij kan veranderen. Niet door hem weg te halen, maar door er een andere stem naast te bouwen en die te blijven oefenen. Je hersenen blijven je hele leven vormbaar. Dat het lang zo klonk, betekent niet dat het zo moet blijven.

Je hoeft die harde stem vandaag niet de mond te snoeren. Je hoeft hem eerst alleen maar te leren herkennen als niet-jij. Als je rustig wilt onderzoeken van wie die stem eigenlijk is en hoe je er een eigen stem naast zet, dan kun je het pad niet-jouw-stem op je eigen tempo lopen.